HACI ALİ ARSLAN-Nam-ı Diğer “HACELA”

    1921 Amasra doğumludur. Amasra’mızın MAHMUTBEYLER AİLESİ’ne mensuptur. Baba adı MAHMUT anne adı AYŞE’dir. Rahmetli AHMET KIRKGÜL-AHMET KAPTAN(Dedem), AYŞE ATALAY,HURİYE KAPTAN’ın kardeşleridir.AYŞE ATALAY eski Belediye Başkanlarımızdan Rahmetli MUSTAFA CENGİZ’in Kayınvalidesidir.ALİ ARSLAN ilkokul eğitiminden sonra o gün ki Amasra’da var olan iki yoldan, ağabeyi AHMET KAPTAN gibi denizi değil de Çekicilik Sanatını-Havancı Ustalığını tercih eder.Kendisinin ağaç oyma ustası,Rahmetli TEKE MEHMET-MEHMET ZOR’dur.Çekicilik sanatının kendilerinden çok eskilere gittiğini söyleyen HACI ALİ ARSLAN’ın çıraklık döneminde T.T.K. terzihanesinden emekli  SEMAHAT AZİZ’in babası İREZ DAYI,ÇOLAK AHMET-AHMET AZİZ daha eski çekici ustalarıydı.Çekicilikte ağacın dilinden anlayıp,ona ikinci bir hayat,yeni bir şekil,yeni bir ruh vermek için;yani ustalık mertebesine ulaşabilmek için en az üç sene çıraklık dönemi gerekiyordu.Üretim,havan,kahve kutusu,tuzluk-biberlik,çakmaklı dolma tüfek ve tabancalara barutluk gibi malzemelerden ibaretti. Bu ürünler , Amasra Limanı’na yanaşan İNÖNÜ,CİDE,AYDIN,ANAFARTALAR,TIRHAN,ETRÜSK,TARI,ÜLGEN gibi Batı Karadeniz posta gemileri’ne satılırdı.

    Ali ARSLAN çıraklık dönemini tamamladıktan sonra, 16 yaşında usta olup , bu gün ki BELVÜ PALAS OTELİ’nin yerinde bulunan büyük ahşap binanın altında ilk atölye-dükkanını açmıştır. Bu eski binanın,şimdiki  BELVÜ PALAS OTELİ kadar büyük olduğu söylenir. Rivayete göre,alt girişleri han üst girişleri kervansaray gibiymiş.

    Ali ARSLAN daha sonra bir ağaç kesme hadisesi yüzünden Amasra’dan ayrılmak ister ve ağabeyi AHMET KAPTAN- AHMET KIRKGÜL aracılığı ile İstanbul Moda Deniz Kulübü’nde 8 sene makinistlik ve Maliyet motoru olarak anılan protokol teknesinde kaptanlık yapar.Sonradan AMASRA ÇEKİCİLER DERNEĞİ’nin kurucusu olması,çekici esnaf ve sanatkarına vasıflı ve ekonomik ağaç teminini sağlamasında yaşadığı bu dönemin etkileri olduğu söylenebilir.

Ali ARSLAN'ın el tezgahında çalışması...

    Amasra’ya döndükten sonra askerlik görevini tamamlar ve MEHMET GÜROL,İBRAHİM ERDOĞAN-ZAMBUL USTA,İBRAHİM ÇEVİK ile birlikte dört arkadaş eskisinden daha büyük kapasiteli bir atölye açarlar.Bu atölyede üç adet mekanik el tezgahı,bir adet ise diesel-mazotlu ağaç torna tezgahı vardır.Bu girişim Amasra’ya göre bir ilktir.Burada salon abajurları,madenci feneri gibi üretimde yenilikler yapmaya çalışırlar.Pazar aynı pazardır ancak Çeşm-i Cihan’a ilk turistler gelmeye başlamıştır.

    Ekip,işyeri olarak Çekiciler Sokağı’nda üç ayrı yer değiştirir.Birlikte geçen mücadele yılları,dört arkadaşının her birisinin kendi dükkanlarını açmaları  ile son bulur.ALİ ARSLAN USTA’da şimdilere kadar devam eden ALİRIZA DÖNMEZ arkadaşımızın dükkanının karşısındaki mülkiyeti kendisine ait olan işyerine taşınır.Usta burada kendine ait modeller üretir.Mendirekte ki deniz fenerinin ıhlamur ağacından dev modellerini yapar. Meyvelik ve likör takımları,kemerler yapar.çekicilik sanatı, havancılıktan yöresel özellikli özgün ve modern tasarımlarla değişti,gelişti,zenginleşti. Bir taraftanda sanata yeni başlayan çırakların eğitimleri sürmekteydi.Bu dönem de her dükkan kendi çırağını alıp yetiştiriyordu.

    1960-1961-1962 yıllarında çekici çıraklarına usta oldukları zaman Osmanlı loncalık ve Al-i Evran kurumları’nda uygulanan “PEŞTAMAL KUŞATMA”,”USTALIK TÖRENLERİ” yapılırdı.Bu törenler ,Amasra’nın Fatih Sultan Mehmet Han tarafından Fethi'nin yıldönümü kutlamalarında yapılıyordu.NEVZAT DÖNMEZ,İBRAHİM VATANDAŞLAR,SÜREYYA ÇELİK,ÜNAL YILDIRIM-HACI BEY peştamal kuşanmış iyi yetişen ustalarımızdandırlar.

Hacela, Hüseyin AKGÜNEŞ'e peştemal kuşatırken...

    İBRAHİM VATANDAŞLAR, SÜREYYA ÇELİK, NEVZAT DÖNMEZ,HACİ ALİ ARSLAN USTA’nın çıraklarıydılar.CEMAL TOPUZ, MEHMET BİROL’un çırağıydı.ÜNAL YILDIRIM-HACI BEY ise İBRAHİM ÇEVİK’in çırağıydı.Yani dört usta arkadaşın ortaklığı sona erince ,herkes kendi çırağını kendi atölye-dükkanına almıştı. Amasra’da çekicilik sanatına bir disiplin ve düzen gelmesi,sanatın Rönesansı bu döneme rastlar. Öyle ki,çoğu çeşitler kalite ve işçilik zenginliği, kusursuzluğu nedeni ile toptan satışa bile verilmezdi. HACELA’nın Çeşm-i Cihan’ımızın muhtarlıktan belediyeliğe geçişinde, ve Amasra Belediyesi’nin kurulmasında önemli katkıları olmuştur. Rıfat AÇICI’nın Belediye Başkanlığı’na kadar hemen her dönem Amasra Belediyesi Encümen Üyeliği’ne seçildiğini;Belediye Başkanlığı’na vekaletleri olduğunu da bilmekteyiz. Amasra Çekiciler derneği’nin kurucusu olduğuna değinmiştik. Dernek Orman İşletmesi Bölge Müdürlüğü’nden ıhlamur,şimşir,ardıç,kayacık ağaçlarını yasal ve ekonomik şekilde satın alıp;çekici esnafına uygun ödemelerle tanzim ederdi. Bu dernek sonradan Amasra Esnaf Ve Sanatkarlar Derneği’ne Dönüşmüştür. Ayrıca çeşitli konularda uzun yıllar bilirkişilik görevi yapmıştır ve 20 sene kesintisiz ZİNDAN-KALEİÇİ MAHALLESİ muhtarlığına seçilmiştir.

Peştemal Merasimi:

USTALAR HACI ALİ ARSLAN-MEHMET GÜREL-İBRAHİM ÇEVİK-

Peştamal Kuşananlar:CEMAL TOPUZ-SÜREYYA ÇELİKİZ

    BAĞ-KUR sosyal güvenlik sistemi hizmete başladığında Amasra’mızda HACELA ciddi anlamda gerçek bir öncü ve ağabeylik hizmeti vermiştir.Bizim çocukluk yıllarımızdan hatırladığımız kadarıyla, Amasra’nın pek çok tanınmış simasını  yoldan geçerken dükkanına çağırır,haber yollar,yaşı ve hizmeti tutan herkesin sisteme katılabilmesi için gereken evrakları,ödemesi gereken harç miktarlarını söyler; BAĞ-KUR  basamaklarına göre prim ve maaş seviyelerini anlatır,yazışmalarını yapar ve bütün bu işleri güler yüzlü bir ağabey,arkadaş disiplini ve azimle sürdürürdü.Bu gün Amasra’da BAĞ-KUR emeklileri O'nun eseridir dersek hiçte abartmış sayılmayız ki durum zaten öyledir.İlerleyen Turizm faaliyetleri,artan teknik imkanlar ve zenginleşen model çeşitlerine rağmen;E.K.İ. Amasra ocaklarının galerilerini sürmesi ile ,kimliğine “madenci” sıfatı eklenen Amasra’nın sanayi toplumuna dönüştüğü yıllarda çekicilik dumura uğramıştır.Tarih turizm ve sanayi sentezi hiçbir zaman evrensel üretimi sevmemiştir.

    Bu günlerde Çin-ü Maç-in’den gelen ürünlerle dolu olan ÇEKİCİLER SOKAĞI Amasra’nın 3000 yıllık tarihinin son güzelliklerinden olan torna seslerinin yankılanan geçmişine karşı boynu büküktür… Ancak Gelecek yüzyıllar,HACELA ve çağdaşı çırakları, ustaları,denizcileri, turistleri,toptancıları, madencileri  mutlaka yerli yerine koyacaktır…

Yazı:Muzaffer SALİH (Jeoloji Mühendisi)